Kerstmis of kermis?
Kerstmis en kermis hebben allebei een christelijke etymologie: Kerstmis is afgeleid van Christus + mis; kermis is afgeleid van kerk + mis (oorspronkelijk verwees dit naar de jaarlijkse misviering ter gelegenheid van de wijding of patroonheilige van een kerk, maar ondertussen is het een volksfeest met attracties en markten). Als ik zo over de kerstmarkt loop, zie ik meer kermis dan verwijzingen naar Kerstmis. Nochtans mag Kerstmis eigenlijk niet losgekoppeld worden van Christus. En Kerstmis mag eigenlijk niet losgekoppeld worden van Pasen, van de lijdensweg tot de opstanding.
De geboorte van een kind is op zich niets speciaals: wereldwijd worden er gemiddeld ongeveer 367.000 kinderen per dag geboren. Jezus is natuurlijk niet zomaar een kind: in Lucas 2, 11 wordt hij van meet af aan onze Redder genoemd (er staat géén lidwoord in de Griekse grondtekst, sommige vertalingen kiezen dan ook “een redder” om trouw te blijven aan de Griekse tekst, maar andere vertalingen kiezen voor “de Redder” om duidelijk te maken dat het om Christus als dé unieke verlosser gaat). In de lezingen van de Kersttijd horen we dat het Woord van God mens is geworden (Joh. 1, 14) en via de symbolische betekenis van de geschenken van de 3 koningen wordt het duidelijk dat het Kind tegelijk koninklijk, goddelijk en sterfelijk is (goud, wierook en mirre). De incarnatie is wat ons christelijke geloof uniek maakt, want de menswording van God is totaal onaanvaardbaar voor Joden én moslims (voor de enen was Jezus een “bedrieger”, voor de anderen is Jezus gewoon een profeet; de meeste Joden wachten nog steeds op ‘hun’ Messias, de meeste moslims aanvaarden Jezus wel als de Messias).
En nee, Jezus werd niet geboren op 25 december: in Lucas 2, 8 staat dat herders ’s nachts met hun kudde in het veld waren en de Romeinen organiseerden geen volkstelling in de winter. Pas in de 4e eeuw koos de kerk 25 december, waarschijnlijk om samen te vallen met bestaande heidense feesten zoals het Romeinse Sol Invictus (feest van de onoverwinnelijke zon). Dit gaf de christelijke viering een symbolische betekenis: Christus als “licht van de wereld” tijdens de donkerste tijd van het jaar. Kerstmis valt kort na de winterzonnewende (21–22 december): het is het moment waarop de dagen weer langer beginnen te worden…
(B.N.)