De onmisbare hulp
De eerste lezing (uit het boek Wijsheid) benadrukt de beperktheid van de menselijke kennis en het belang van goddelijke wijsheid om Gods bedoelingen te begrijpen. De mens kan zonder Gods hulp niet doorgronden wat goed is. Ware wijsheid komt van God en is nodig om juiste keuzes te maken. In de tweede lezing vraagt Paulus aan Filemon om Onesimus, een gevluchte slaaf, niet langer als slaaf maar als broeder in Christus te ontvangen. Paulus doet een beroep op Filemons liefdevolle vrijheid en innerlijke overtuiging, niet op dwang. Het gaat om een bewuste keuze voor vergeving en gemeenschap. In het evangelie Jezus spreekt Jezus over de kosten van het discipelschap. Hij roept op tot radicale toewijding, zelfs als dat betekent afstand doen van familie en bezit. Volgeling zijn van Jezus vraagt bewuste afweging en volledige inzet. Men moet eerst de kosten berekenen, zoals iemand die een toren wil bouwen.
Het lijkt op het eerste gezicht verrassend dat het boek Wijsheid, dat tot het Oude Testament behoort, spreekt over de heilige Geest, een begrip dat vaak met het Nieuwe Testament wordt geassocieerd. Maar er is een goede verklaring voor. Het boek Wijsheid (ook wel Wijsheid van Salomo genoemd) is een deuterocanoniek boek. Dat betekent dat het in de katholieke en orthodoxe traditie tot de canon behoort, maar niet in de joodse Hebreeuwse Bijbel en ook niet in de protestantse canon. Het is geschreven in het Grieks, waarschijnlijk in Alexandrië rond de eerste eeuw vóór Christus, en bevat al hellenistische invloeden en een ontwikkelde theologie die dichter bij het Nieuwe Testament staat dan bij de oudere Hebreeuwse teksten. Hoewel de term “heilige Geest” niet vaak letterlijk voorkomt in het Hebreeuwse Oude Testament, is het idee van Gods Geest wel degelijk aanwezig: in Genesis 1, 2 (“De Geest van God zweefde over de wateren.”); in Jesaja 11, 2 (“De Geest van Jahwe rust op hem”); in Psalm 51, 13 (“Neem uw heilige Geest niet van mij weg.”). Dat laatste is de smeekbede van David, toen de profeet Nathan hem had opgezocht, nadat hij met Batseba geslapen had. Het is ook onze smeekbede, want zonder de hulp van de heilige Geest zijn wij hopeloos verloren…
Maar in het boek Wijsheid wordt de Geest explicieter omschreven. Hier zien we een persoonlijker en actiever beeld van de Geest, die inzicht geeft, verlicht en leidt — een voorloper van de manier waarop de heilige Geest in het Nieuwe Testament wordt voorgesteld. Het gebruik van de term “heilige Geest” in Wijsheid 9 toont aan dat er al vóór Christus een ontwikkeling gaande was in het denken over Gods aanwezigheid en werking in de mens. Dit bereidt als het ware de weg voor het volledige openbaringsbeeld van de Drie-eenheid in het Nieuwe Testament. Kortom, deuterocanonieke boeken zoals het Boek Wijsheid hebben een grote, bijna onmisbare meerwaarde in de Katholieke traditie.
(B.N.)